Die geheim van reformasie: Christus-prediking

Hoe kan die kerk vandag reformeer?

Kohlbrugge en sy boodskap

Daar was eenmaal ‘n dominee wat gesê het: “Sonder kansel, sonder prediking, kan ek nie lewe nie”. Om te preek was sy lus, sy liefde, sy lewe.

Wat sy prediking so besonder gemaak het, was die inhoud daarvan: die mens ‘n nul en Christus alles. Dit was die hart van sy prediking. Christus alleen was vir hom alles. Christus alleen – dit het vir hom gegeld nie alleen ten opsigte van die leer van heiligmaking nie, maar ook ten opsigte van kerkhervorming.

Wie was hierdie man? Sy naam was Hermann Friedrich Kohlbrugge, gebore op 15 Augustus 1803 in Amsterdam.

Kohlbrugge, die Afskeiding en reformasie

1834 was die jaar van die Afskeiding in Nederland. Kohlbrugge was toe 31jaar.

Die Afskeiding in Nederland het begin met die verset van dominee Hendrik de Cock teen afdwalings in die Hervormde Kerk en sy verdediging van die Gereformeerde leer. Daaroor is hy in 1833 deur die provinsiale “kerkbestuur” geskors en afgesit sonder dat hy ooit aangehoor is.

Wat was Kohlbrugge se houding oor die Afskeiding?

Hy het nie met die Afskeiding saamgegaan nie. Aan dominee Hendrik de Cock, die “vader van die Afskeiding” en ook aan dominee Antonie Brummelkamp, ‘n ander voorman van die Afskeiding, het hy briewe geskryf waarin hy die Afskeiding afwys.

Blykbaar het De Cock vir Kohlbrugge om advies gevra oor die Afskeiding. Kohlbrugge se mening was dus wel vir hom belangrik. In sy brief aan De Cock het Kohlbrugge De Cock se skorsing ten sterkste afgekeur. Sy advies aan De Cock was egter: “Passief moet ons in alles wees“.

Met “passief-wees” het Kohlbrugge beslis nie bedoel dat ‘n mens niks moet doen nie. Daarmee het hy wel bedoel preek en met preek het hy bedoel dat kerkhervorming in die hande van Christus Triomfator alleen gelaat moet word. Die apostels, skryf hy, het nie geweld gebruik nie, maar het hulle predikamp getrou bly beoefen. Die geheim van die triomf van die apostels se prediking lê daarin dat hulle oorwin het deur die bloed van die Lam. Wie hier ‘n ander weg wil inslaan, is erger as Ussa wat met eie hand die ark van God orent wou hou (2 Sam 6).

Kohlbrugge se advies kom hierop neer: die Lam sal die kerk herstel en Hy alleen. Al wat De Cock dus moet bly doen, is om die Lam te predik. Afskeiding daarenteen beteken vir Kohlbrugge om soos Ussa op menslike reddingsaksies te steun.

Ook ten opsigte van reformasie het  Kohlbrugge net die een boodskap gehad: Christus alleen. Die mens kan dit nie doen nie. Ook in kerkhervorming is die mens ‘n nul. Christus alleen is alles. Daarom moet daar gepreek word en net Christus moet gepreek word.

Kohlbrugge en die Heidelbergse Kategismus

Dit is eie aan ons as mense dat ons meen: óns kan en moet die kerk met ons aktiwiteit red.

Dit is egter in stryd met die belydenis dat die Seun van God die kerk vergader, bewaar en onderhou deur sy Woord en Gees (HK, v/a 54).

Dit is hierdie Skrifbeginsel van ons belydenis waaraan Kohlbrugge vashou in sy uitspraak dat ons passief moet wees.

Kohlbrugge en Luther

Dieselfde hoë waarde wat Kohlbrugge toeken aan die prediking, kry ons ook by Luther.

Vir sommige van sy tydgenote, wat die beginsels van die Reformasie met geweld wou afdwing, sê Luther: “Sulke geweld en drif beteken ‘n gebrek aan vertroue op God.”

En dan wys Luther op die krag van die prediking: “Kyk hoeveel het God deur my bereik, alhoewel ek niks anders gedoen het as bid en preek nie. Die Woord het alles gedoen … Terwyl ek rustig my gang gegaan en geslaap en bier gedrink het met Philippus en Amsdorf, het God aan die pousdom ‘n yslike klap gegee. Ek het niks gedoen nie. Ek het die Woord laat werk.”


(19) Die Psalms van Christus

Psalm 2:12 Welgeluksalig is almal wat by Hom skuil

Psalm 1 en 2 is inleidings op die Psalmboek.

In hierdie twee Psalms kom verskillende temas aan die orde, wat ons deur die hele Psalmboek hoor. Verskeie temas word aangekondig.

In Psalm 2:12 lees ons: Welgeluksalig is almal wat by Hom (= by die Seun) skuil!

Skuil is ook ‘n tema in die Psalms. Ons kan dit ook vertaal met jou toevlug tot Hom neem. Dit het alles te make met vertrou. En onthou: óns moet by Hom skuil en óns moet ons toevlug tot Hom neem. Óns moet op Hom vertrou. Dit is nou juis wat luister na die Woord beteken en inhou, waaroor in vorige dagstukke gepraat is. Om te skuil by die Seun, bepaal op watter pad jy is. Dit bepaal jou welgeluksaligheid.

Kyk maar hoe wyd verspreid die woord skuil (en verwante gedagtes soos skuilplek, rots, toevlug, skild, bergvesting/fort … ) in die 5 dele van die Psalms voorkom.

Ons kan gerus sê dat dit die groot saak is waaroor dit in die Psalms gaan: Dit gaan oor die Seun en om by Hom te skuil en hullle toevlug tot Hom neem: om by Hom te skuil in nood, om by Hom te skuil teen die vyand, om by Hom te skuil teen die oordeel van die HERE. Gaan kyk maar net na ‘n Psalm soos Psalm 91. Lees en herlees dit. Psalm 91 is een van die baie kommentare op Psalm 2:12, ‘n uitwerking van die tema skuil. Kyk maar na Psalm 91 in onderstaande tabel.

Ek het ‘n tabel opgestel om te laat sien hoe wyd verspreid die tema skuil en verwante woorde in al vyf boeke van die Psalms voorkom. Ek noem weer die vyf boeke Boek 1: Psalm 3-41; Boek 2: Psalm 42-72; Boek 3: Psalm 73-89; Boek 4: Psalm 90-106; Boek 5: Psalm 107-150

Boek

Skuil

חסה

Skuilplek/

toevlug

מַחֲסֶה/

מַחְסֶה

Rots

צוּר

Skild

מָגֵן

Rots-

vesting

מִשְׂגָּב

Skuil-

plek

סתֶר

Skadu-

wee

צֵל

Toe-

vlug

מעוֹז

Berg-

vesting

מצוּדָה

Rots

סלַע

Woning/

beskut-

ting

מָעוֹן

Toring

מגְדָּל

Toe-

vlug

מָנוֹס

Boek 1

Ps 3-41

2:12

5:12

7:2

11:1

16:1

17:7

18:3,31

25:20

31:2,20

34:9,23

36:8

37:40

14:6

18:3,32,47

19:15

27:5

28:1

31:3

3:4

7:11

18:3,31,36

28:7

33:20

35:2

9:10

18:3

18:12

27:5

31:21

32:7

17:8

36:8

27:1

28:8

31:3,5

37:39

18:3

31:3f

18:3

31:4

40:3

26:8

Boek 2 42-72

57:2

61:5

64:11

71:1

46:2

61:4

62:8f

71:7

61:3

62:3,7f

71:3

47:10

59:12

46:8,12

48:4

59:10,17f

62:3,7

61:5

57:2

63:8

43:2

52:9

60:9

66:11

71:3

42:10

71:3

68:6

71:3

48:13

61:4

59:17

Boek 3 73-89

73:28

73:26

78:15,20,35

81:17

89:27

76:4

84:10,12

89:19

94:22

81:8

80:11

78:16

Boek 4 90-106

91:4

91:2,9

94:22

104:18

92:16

94:22

95:1

105:41

91:1

101:5

91:1

102:12

109:23

91:2

104:18

91:9

Boek 5 107-150

118:8f

141:8

144:2

142:6

114:8

144:1

115:9ff

119:114

144:2

144:2

119:114

139:15

121:5

144:4

108:9

144:2

137:9

141:6

142:5

(19) Die Psalms van Christus

Psalm 2:12: Welgeluksalig is almal wat by Hom skuil

Psalm 1 en 2 is inleidings op die Psalmboek.

In hierdie twee Psalms kom verskillende temas aan die orde, wat ons deur die hele Psalmboek hoor. Verskeie temas word aangekondig.

In Psalm 2:12 lees ons: Welgeluksalig is almal wat by Hom (= by die Seun) skuil!

Skuil is ook ‘n tema in die Psalms. Ons kan dit ook vertaal met jou toevlug tot Hom neem. Dit het alles te make met vertrou. En onthou: óns moet by Hom skuil en óns moet ons toevlug tot Hom neem. Óns moet op Hom vertrou. Dit is nou juis wat luister na die Woord beteken en inhou, waaroor in vorige dagstukke gepraat is. Om te skuil by die Seun, bepaal op watter pad jy is. Dit bepaal jou welgeluksaligheid.

Kyk maar hoe wyd verspreid die woord skuil (en verwante gedagtes soos skuilplek, rots, toevlug, skild, bergvesting/fort … ) in die 5 dele van die Psalms voorkom.

Ons kan gerus sê dat dit die groot saak is waaroor dit in die Psalms gaan: Dit gaan oor die Seun en om by Hom te skuil en hullle toevlug tot Hom neem: om by Hom te skuil in nood, om by Hom te skuil teen die vyand, om by Hom te skuil teen die oordeel van die HERE. Gaan kyk maar net na ‘n Psalm soos Psalm 91. Lees en herlees dit. Psalm 91 is een van die baie kommentare op Psalm 2:12, ‘n uitwerking van die tema skuil. Kyk maar na Psalm 91 in onderstaande tabel.

Ek het ‘n tabel opgestel om te laat sien hoe wyd verspreid die tema skuil en verwante woorde in al vyf boeke van die Psalms voorkom. Ek noem weer die vyf boeke Boek 1: Psalm 3-41; Boek 2: Psalm 42-72; Boek 3: Psalm 73-89; Boek 4: Psalm 90-106; Boek 5: Psalm 107-150

Boek

Skuil

סה

Skuilplek/

toevlug

מַחֲסֶה/

מַחְסֶה

Rots

צוּר

Skild

מָגֵן

Rots-

vesting

מִשְׂגָּב

Skuil-

plek

סתֶר

Skadu-

wee

צֵל

Toe-

vlug

מעוֹז

Berg-

vesting

מצוּדָה

Rots

סלַע

Woning/

beskut-

ting

מָעוֹן

Toring

מגְדָּל

Toe-

vlug

מָנוֹס

Boek 1

Ps 3-41

2:12

5:12

7:2

11:1

16:1

17:7

18:3,31

25:20

31:2,20

34:9,23

36:8

37:40

14:6

18:3,32,47

19:15

27:5

28:1

31:3

3:4

7:11

18:3,31,36

28:7

33:20

35:2

9:10

18:3

18:12

27:5

31:21

32:7

17:8

36:8

27:1

28:8

31:3,5

37:39

18:3

31:3f

18:3

31:4

40:3

26:8

Boek 2 42-72

57:2

61:5

64:11

71:1

46:2

61:4

62:8f

71:7

61:3

62:3,7f

71:3

47:10

59:12

46:8,12

48:4

59:10,17f

62:3,7

61:5

57:2

63:8

43:2

52:9

60:9

66:11

71:3

42:10

71:3

68:6

71:3

48:13

61:4

59:17

Boek 3 73-89

78:16

Boek 4 90-106

91:2

104:18

91:9

Boek 5 107-150

108:9

144:2

137:9

141:6

142:5

(18) Die Psalms van Christus

Psalm 2: Die oordeel is deur die Vader aan Christus gegee

In vers 1-2 hoor ons van die opstand teen die HERE en sy Gesalfde (= Christus). Dit is ‘n opsomming van die wêreldgeskiedenis.

Die grootste gedeelte van die wêreld sal Christus nie aanvaar nie. Onder andere Psalm 2 leer ons dit al. In die Nuwe Testament word die opstand teen die HERE se Gesalfde in Psalm 2 toegepas ook op die volk van God: Want waarlik, Herodes en Pontius Pilatus het saam met heidene en die volke van Israel vergader teen u heilige Kind Jesus wat U gesalf het (Vgl Ps 2:1 met Hand 4:25-28: Want waarlik, Herodes en Pontius Pilatus het saam met heidene en die volke van Israel vergader teen u heilige Kind Jesus wat U gesalf het. Ook kerkmense sal Hom nie aanvaar nie (vgl Jh 1:11).

Die opstand laat die toorn van die HERE ontvlam: Hy wat in die hemel woon, lag; die HERE spot met hulle. Dan sal Hy hulle aanspreek in sy toorn, en in sy grimmigheid sal Hy hulle verskrik. (Ps 2:4-5) Die HERE het Hom Self gesalf as Koning. Ék tog het my Koning gesalf oor Sion, my heilige berg. Ék tog –dit beteken: maar Ek Self … die HERE Self, die Vader. In Matteus 3:13-17 hoor ons van die salwing van Jesus toe Hy gedoop is deur Johannes die Doper.

In Ps 2:9 lees ons van die Messias dat Hy almal wat teen Hom opstaan (Ps 2:1-2), sal oordeel: U sal hulle verpletter met ‘n ysterstaf, U sal hulle stukkend slaan soos ‘n erdepot.

Dat Christus die Koning is van vers 9, wat sy vyande soos ‘n pottebakkerskruik verbrysel en hulle met sy ystersepter regeer, is sonder meer duidelik uit ‘n teks soos Openbaring 2:26-27: En Hy sal hulle regeer met ‘n ysterstaf; soos erdegoed word hulle verbrysel, net soos Ek ook van my Vader ontvang het. Uit die laaste woorde, net soos Ek ook van my Vader ontvang het , is dit duidelik dat die Vader die oordeel aan Hom gee, die gesag om die opstandiges te oordeel.

Ook op ander plekke in Openbaring word gepraat van Christus wat met ‘n ystersepter of –staf regeer:

  • En sy het ‘n manlike kind gebaar, wat al die nasies met ‘n ystersepter sou regeer; en haar kind is weggeruk na God en sy troon. (Openb 12:5)
  • En uit sy mond gaan daar ‘n skerp swaard om die nasies daarmee te slaan; en Hy sal hulle met ‘n ysterstaf regeer, en Hy trap die parskuip van die wyn van die grimmigheid en van die toorn van God, die Almagtige. (Openb 19:15)

Daarom kom die oproep in vers 12: Kus die Seun, dit wil sê onderwerp julle aan die Woord van die Seun, sodat Hy (= die Seun) nie toornig word en julle op die weg vergaan nie; want gou kan sy toorn ontvlam. Opstand teen die Seun is die onheilsweg, die weg wat vergaan. Ons vergaan op dié weg onder die toorn van die Seun.

Verwerping van die Evangelie is doodsake, ‘n saak van die ewige dood.

(17) Die Psalms van Christus

Psalm 2: Kus die Seun – onderwerp julle aan sy Woord

In vorige oordenkings oor Psalm 1 en 2 het ons gehoor hoe belangrik dit is om na die Woord te luister. Dit bepaal of jy op die salige weg is. Wie daarenteen na die raad of woord van die goddelose luister, is op die rampsalige weg.

In Psalm 2 vers 12 kom die opdrag tot ons: Kus die Seun. Volledig: Kus die Seun, dat Hy nie toornig word en julle op die weg vergaan nie; want gou kan sy toorn ontvlam.

Kus die Seun – dit is besondere woorde, betekenisvolle woorde.

Die Griekse vertaling van die Ou Testament, die Septuagint, “vertaal”die woorde kus die Seun vertaal met: omhels onderrig.

Die Septuagint gee daarmee nie ‘n vertaling gee nie, maar (soos meermale) ‘n parafrase of omskrywing. Dit gee nie ‘n letterlike, woord-vir-woord vertaling van die woorde kus die Seun nie. Dit wil eerder vir ons sê wat beteken die woorde kus die Seun. En inderdaad, om die Seun te kus beteken: om sy onderwysing, om die Woord van die gesalfde Koning, om Christus se lering te omhels en jou daaraan te onderwerp.

‘n Besonder belangrike teks in die Hebreeuse Ou Testament vier die verstaan van die kus die Seun
is Genesis 41:40. Daar sê Farao vir Josef: Jy moet oor my huis wees, en na jou bevel moet my hele volk hulle skik. Letterlik staan daar: my hele volk moet jou mond kus. Met die hulle moet jou mond kus bedoel Farao: Hulle moet luister na jou woorde.

En nou sal ons ook die woorde van God in Matteus 17:5 beter verstaan. Want daar, op die berg van verheerliking, kom die stem van die Vader: Dit is my geliefde Seun in wie Ek ‘n welbehae het. Luister na Hom! Volledig verklaar: Luister na Hom, dit wil sê: Kus die Seun! Onderwerp julle aan sy lering, sy evangelie.

Die verklaring luister na die Seun, onderwerp julle aan die Seun se Woord, sy Evangelie, sy Lering, pas perfek in die hele verband van Psalm 2:

In Psalm 2 vers 3 sê die opstandige konings en volke vir mekaar: Kom, laat ons die bande van die HERE en sy Gesalfde stukkend ruk en hulle toue van ons afwerp. Die beeld is die van ‘n juk wat op die nek van osse gesit word. Die konings en die nasies wil die juk van Christus van hulle afgooi. En … hierdie juk is die Evangelie. Want in Matteus 11:29-30 sê Jesus: “Neem my juk op julle en leer van My, want Ek is sagmoedig en nederig van hart, en julle sal rus vind vir julle siele; want my juk is sag en my las is lig.” Daar word die juk ook beskryf as die leer van Jesus. Met die juk van Jesus en met sy leer word dieselfde bedoel. Ons kan die woord bande in Psalm 2 vers 3 inderdaad ook vertaal met leer of onderwysing. Ook ons Nederlandse Geloofsbelydenis Artikel 29 beskryf die juk van Christus as die Woord van God. Dit is dieselfde.

In vers 12 kom dan die vermaning: Kus die Seun – onderwerp julle aan sy Leer/Woord/Onderwysing/Evangelie. Weer kom die tweede weg ter sprake: Onderwerp julle aan die Woord van die Seun, dat Hy nie toornig word en julle op die weg vergaan nie.

Weer kom ons op die punt: die geheim van ons saligheid (1:1) lê in luister, luister na die Woord. Welgeluksalig is elkeen wat by die Seun skuil, dit wil sê: Salig is almal wat vertrou op Hom, op sy Woord. Daarom: Skuil by die Seun, vertrou op sy Evangeliewoord. Welgeluksalig is almal wat by Hom skuil.

(16) Die Psalms van Christus

Psalm 1 en 2: Salig – luister na die Woord van Christus is die geheim

Psalm 1 en 2 is die Psalm van die twee paaie: Die een pad is die pad van saligheid (1:1); die tweede pad vergaan, is rampsalig (1:6, 2:12).

Hoe kom ons op die een of op die ander pad. Luister en nie-luister-nie, dit is die geheim, die skeidende faktor.

Die man van Psalm 1:1,2 luister na die Woord. In die oordink van hierdie Woord lê sy saligheid.

Daarteenooor luister dié man nie na die raad van die goddelose nie (1:1). Ons kan die raad ook beskryf as: die woord van die goddelose.

In Psalm 2:1 en 2 kan ons meer leer oor die raad of woord van die goddelose. Van die gelowige hoor ons: hy bedink/oordink die wet van die HERE (1:1). Van die goddelose daaenteen word gevra: Waarom bedink die volke nietige dinge. En dan word presies gesê watter woord of raad die goddelose bedink: Hulle hou saam raad teen die HERE en teen sy Gesalfde en sê: Laat ons hulle bande stukkend ruk en hulle toue van ons afwerp!. Die goddelose luister nie na die Woord van God en sy Christus, na sy Evangelie nie. Inteendeel, hulle bedink opstand teen die Woord van die HERE. En – dit is juis hierdie weg wat vergaan.

Van die man, wat salig is, kan ons sê: Sy saligheid lê in die luister na die Evangelie, in hom onderwerp aan die juk van Jesus. Teenoor die opstand van die goddelose teen die Gesalfde en sy Woord staan die regverdige se houding teenoor die Woord: Welgeluksalig is almal wat by die Gesalfde skuil! (2:12). Om te skuil by Hom, beteken: om op Hom te vertrou.

In die Psalms gaan ons hoor van mense wat luister na die Woord en mense wat nie luister nie. In die Psalmwoord het ons die Woord saamgepers in 150 Psalms, die twee uiteenlopende paaie, maar veral die één Weg, Christus: Welgeluksalig is almal wat by Hom skuil.

Die Psalms is die leerboek van God en sy Gesalfde. God het die een Psalmboek goed genoeg, voldoende, volkome geag. Daarom is daar baie opvallend nie ‘n Psalmboek in die Nuwe Testament nie. Met hierdie een Psalmboek moet ons mekaar onderrig in die een en enigste salige Weg. Salig is die wat daarna luister.

Laat die woord van Christus ryklik in julle woon in alle wysheid. En waarin vind en moet die ryklik inwonende Woord van Christus uiting vind? In die Psalmgesang Sondae: Leer en vermaan mekaar met psalms en lofsange en geestelike liedere… (Kol 3:16) – aldrie gaan oor die Psalms alleen. Heerlik en ‘n opdrag dat ons mekaar Sondae met die salige, genoegsame Psalms, die Woord van Christus, mag onderrig aangaande die God van volle saligheid.

(15) Die Psalms van Christus

Psalm 1: Salig – die Saligmaker, die salige Weg

Salig – ’n paar keer in Die Psalms van Christus het die woord al ter sprake gekom.

Daaroor gaan dit in die Psalms: oor salig-heid, óns saligheid en veral  – veral oor Hom wat ons salig maak, ons Saligmaker, sy saligmakende Woord en sy saligmakende werke.

Laat ek begin deur te sê: om salig te vertaal met gelukkig soos die 1983- en die 2016-vertaling doen, is nie ’n goeie, duidelike vertaling nie. Salig het ’n dieper betekenis. Dit gaan nie oor gewone geluk nie nie, maar oor die herstelde verhouding met God. As jy sy saligheid-gewende beloftes het, sy saligmakende werke glo, God se Saligmaker, dan staan jy in ’n salige. geseënde verhouding met God. Nie maar aardse geluk nie, maar onder die menigvuldige seëninge van die God van volle saligheid.

Kyk nou maar na die man van Psalm 1. Hoekom is hy salig? Omdat hy luister na die Woord en in die salige Woord sy vreugde vind. Dít is die weg van die regverdige: om te leef uit en jou te verbly in die Woord – om te leef uit die Weg, Christus. En die HERE ken hierdie weg van die regverdige. Ken – Hy het dit lief. Hy skenk sy saligheid aan almal wat by hierdie salige Weg leef.

Dit gaan in Psalm 1 en in die hele Psalmboek oor die Saligmaker en sy salige Weg. Salig is almal wat by Hom skuil (2:12). Hoe salig is die volk wat luister na U Woord (Ps 89:6 – Totius).

Totius se Beryming vat alless so mooi saam:

God ken die pad waarop sy volk moet gaan;

sy oog is dit wat hulle gadeslaan

en met sy lig hul lewenspad bestraal het (Ps 1:4)

En lees dan daarby (weer die Woord van Ps 1, waarin die regverdige hom verbly):

Hoe salig is die volk wat luister na u woord,

hul wandel in die lig wat van U afstraal, voort. (Ps 89:6)