(23) Die Psalms van Christus

Psalm 4: Gebed om die lig van die HERE se aangesig

Psalm 4 is gedig in die selfde tyd as Psalm 3. Dit was toe Dawid moes vlug vir sy seun Absalom.

Dit was vir die groepie lojales wat Dawid gevolg het op sy vlug ‘n moeilike tyd. Die opstand van Absalom was groot. Baie het teen Dawid opgestaan, sê hy in Psalm 3:2..

Dit het die klein groepie by Dawid moedeloos gemaak. Hulle skouers het gehang. In vers 7a lees ons wat Dawid se klein groepie aanhangers gesê en gedink het: Baie sê:
Wie sal ons die goeie laat sien? Wie kan onder sulke omstandighede help? Alles het uitsigloos gelyk. Letterlik staan daar: Baie het bly sê ,baie het aanhou dink ….

Wat doen die herder Dawid dan? Dan praat hy nie met die skape nie, maar – hy praat met Gód. Hy bid tot God: Verhef oor ons die lig van u aangesig, o Here! Dit is ‘n samevatting van die priesterlike seën uit Numeri 6:24-26: Die HERE sal jou seën en jou behoed; die HERE sal aangesig oor jou laat skyn en jou genadig wees; HERE sal sy aangesig oor jou verhef en aan jou vrede gee.

As ons die seën van Numeri 6 met aandag lees, sal ons presies weet waarvoor Dawid bid in hierdie seën en wat die seën inhou: Die HERE sal … jou seën en jou
bewaar; die HERE sal … jou genadig wees; HERE sal … aan jou vrede gee.

Dawid weet dat, al moet ons alle ander dinge mis, juis dít die belangrikste is: die HERE, die troue Verbondsgod, se seën, bewaring, genade en vrede. Dan het jy alles – as jy Hom het, as die lig van sy teenwoordigheid oor jou skyn. So laat die HERE ons ondanks alles die goeie sien.

Hierdie lig van die HERE se nabyheid het Dawid so bly gemaak. Daarom laat hy op die bede volg: Groter vreugde het U in my hart gegee as wanneer hulle koring en hulle mos oorvloedig is. Absalom en sy manne het oorvloedig koring en mos gehad, terwyl die vlugtende Dawid en sy manne skynbaar gebrek gehad het. En tog het Dawid en sy makkers meer gehad as Absalom en sy manne. Hulle het die lig van die HERE se aangesig gehad. Dit is groter vreugde. Die groter vreugde het Dawid ook al ervaar in die verlede – daarom staan dit in die verlede tyd. Hy beroep hom ook nou op die God van die verlede en vertrou op die God van die verlede in die hede van hulle druk.

In vers 8 sien ons die vrug van die gebed van Dawid: Ek wil in vrede gaan lê en meteens aan die slaap raak; want U, o Here, alleen laat my in veiligheid woon. In vers 8 sien ons die vrede en bewaring (in veiligheid woon) van Dawid se gebed om die priesterlike seën gestalte vind.

Dit moet ons ook altyd en onder alle omstandighede onthou: Wie die HERE het, wie in die lig van sy aangesig mag leef, het alles, al moet jy alle ander dinge mis.

Kyk na die woordspeling in vers 2: In benoudheid (letterlik: in die engte van Absalom se bedreiging) het U vir my ruimte gemaak, die ruimte van die lig van u aangesig: u seën, bewaring, genade en vrede. Dít is ruimte, lewensruimte. Dit is die goeie.

Met die gebed om genade begin die Psalm en daarmee eindig dit: Dawid slaap gerus, in vrede, bewus van die HERE en sy genade.

Hierdie Psalm moet ons as Nuwe Testamentiese kerk so ryklik troos en verbly. Omstandighede in ons lewens en in die kerk kan so uitsigloos lyk, die kans op uitkoms so bitter min. As die meerderheid, die oorwig, teen ons is, wie kan dan help? Baie dink so en sê dit ook. Maar vergeet tog nie: Ons het die Opperherder van die skape, die groot Voorbidder, wat vir ons bid (Joh 17). Deur sy Voorbidding het ons die lig van God, het ons God Self, het ons die lig van sy aangesig, wat oor ons skyn: sy seën, bewaring, genade en vrede. Daarom, klein kudde, waarom so onrustig? Gaan slaap in vrede. Die kerk is veilig.

(22) Die Psalms van Christus

Psalm 3 (2): Staan op, verlos my



Die Psalms is so mooi. Alles hang so pragtig saam en in die samehang is soveel lering.

Kyk nou maar na Psalm 3 en woorde soos staan op en verlossing. Hierdie twee woorde is die kernwoorde van hierdie Psalm:

  • Staan op word 2x gebruik:
  1. In vers 2 sê Dawid in die gebed vir die HERE: Baie staan teen my op.

Die teenstand teen hom was enorm groot, maar wat doen hy daaraan? Hy sê dit vir die HERE.

  1. Baie staan teen Dawid op (v 2). Sy antwoord daaarop is om tot die HERE te bid: Staan (U) op, Here; verlos (U) my, my God! (v 8)

Dawid staan nie self op nie, maar hy vra dat die HERE sal opstaan. Vgl. Ps 68:1 (berymd – Totius): Die HEER sal opstaan tot die stryd ….

Staan (U) op, Here – dit is ‘n strydkreet. Of nog liewer: ‘n strydgebed. Dit was die gebed van Moses as die Israeliete laer opbreek en die ark van die HERE voor hulle begin uittrek. Dan het Moses gebid: Staan op, HERE, dat u vyande verstrooi kan word en u haters voor u aangesig kan vlug (Num 10:35). Dan stry vir sy volk.

  • Verlossing kom 3x voor:
  1. Dawid se teenstanders sê vir hom: Daar is geen verlossing (heil) vir hom by God nie.

Dit is die heel ergste versoeking wat daar is: God het jou verlaat; Hy sal jou nie help nie. Spurgeon skryf: As alle beproewings uit die hemel, as alle versoekings uit die hel en as alle kruise wat opkom uit die aarde gemeng en saamgepers sou word in een, sal dit nog nie so erge beproewing wees soos hierdie een nie. Dit is die bitterste beproewing om verlei te word om te vrees dat God jou nie sal help nie.

Dit is hierdie versoeking wat Jesus aan die kruis moes verdra, toe hulle vir Hom gesê het: Ander het Hy verlos, Homself kan Hy nie verlos nie. As Hy die Koning van Israel is, laat Hom nou van die kruis afkom, en ons sal in Hom glo. Hy het op God vertrou; laat Hy Hom nou verlos as Hy behae in Hom het (Mt 27:42, 43).

  1. Teenoor die vyand se hoon dat die HERE hom nie sal verlos nie, antwoord Dawid afhanklik-gelowig: Staan op, Here; verlos my, my God!

En dan voeg hy daarby: Want U het al my vyande op die kakebeen geslaan; U het die tande van die goddelose stukkend gebreek. Hy stel die oorwinning van die HERE oor sy vyande, sy verlossing, in die verlede tyd – so seker is hy dat die HERE hom sal verlos.

Let op dat Dawid ongeag die vyand se aanspraak dat hy geen verlossing by God het nie, die HERE my God noem en met die Naam HERE, troue VerbondsGod dus.

So roep Jesus ook aan die kruis: My God, My God … (Mt 27:46).

  1. In vers 9 sê hy: Die verlossing (heil) behoort aan die HERE.

Dit is Dawid se belydenis.

Dit is die hoofsom en die inhoud van die Calvinistiese leer. Dit is die groot leerstuk van die Woord: Ons verlosssing is net die HERE se werk.

Dit moet ons ook onthou in ons tyd, waarin die kerk so onder druk is.

(21) Die Psalms van Christus

Psalm 3: Die Een is meer as die baie (1)



In Psalm 3 begin die stryd teen die Messias, die opstand waarvan Psalm 2 profeteer.

Dawid is in hierdie Psalm tipe van (heenwysing na en afbeelding van) Christus. Sy troon word bedreig deur Absalom. Dié rewolusie is dus niks anders as opstand teen Christus self nie.

In hierdie Psalm gaan dit om ‘n aanslag van binne-uit: kerkmense, Absalom en sy volgelinge, kom in verset teen Dawid, die messias van die HERE. Dit gebeur vandag nog: die aanslag teen Christus kom nie net van buite, van die kant van heidene nie, maar ook van die kant van kerkmense, wat nie werklik glo nie.

In vers 2-3 word driemaal die woord baie gebruik: “o HERE, hoe het my teëstanders vermenigvuldig (= baie geword)! Baie staan teen my op. Baie sê van my: Daar is geen heil vir hom by God nie. Sela.”

Dit is dus duidelik: die teenstand was baie groot. Ons moet die erns van die situasie en die afmeting van die opstand nie onderskat nie.

Die groot vraag is: Wat doen Dawid onder hierdie benouende omstandighede? Hy loop nie en tob daaroor nie. Hy probeer dit nie self dra en hanteer nie, maar hy sê dit vir die HERE: “o HERE, hoe het my teëstanders vermenigvuldig …”. Hy lê sy nood deur die gebed in die HERE se hande. As hy kla, kla hy by die HERE. Dit is die besondere van die Klaagpsalms in die Bybel: dit is nie maar net ‘n geklaag in die algemeen en in die lug (om dit nou maar so te sê) nie, maar dit is ‘n geklaag tot God.

Ons tree so dikwels anders op. Ons probeer self iets aan ons nood doen. Ons probeer om self dinge in ons lewens en in die kerk reg te maak. Teenoor die probleme in kerk en samelewing stel ons óns aksies, óns beswaarskrifte, óns dit en dat. Maar bid, eers na die HERE toe gaan – dit doen ons nie.

In vers 4 stel Dawid teenoor die baie iets, nee, Iemand Anders: “Maar U, HERE …”. Ons kry ‘n skerp kontras: “Maar U …” Die U staan daar om nadruk te lê: baie, maar U.

Hy weet: hierdie Een is meer as die baie.

Dawid weet (v 4):

  • by hierdie Een is hy veilig (U is ‘n skild rondom my – so staan dit daar letterlik);
  • by hierdie Een is sy koningskap gewaarborg (U is my eer – die Een wat my die eer van die koningskap gee. Dit kom nie uit mensehande nie en word nie bepaal deur mensehande nie);
  • by hierdie Een is die oorwinning verseker (U is die Een wat my hoof ophef – die oorwinning skenk).

“Baie
staan teen my op“. Dawid bid dat die HERE teen hulle sal opstaan: “Staan op, HERE; verlos my, my God!”

Dawid doen wat hy in Psalm 2:12 leer: hy skuil by die HERE. Dit is wat gebed is: skuil by (vertrou op) die HERE.

Die gelowige gebed bring heerlike rus. Dawid kon rustig slaap (Ps 3:6). Dit was die vrug van sy gelowige, vertrouensvolle gebed.

Slaap u lekker?

Indien nie: het u miskien vergeet om te bid? Of het u dalk gebid sonder werklike vertroue, sonder waaragtige oorgawe?

Of glo u miskien nie in die oormag van die Een oor die baie nie? Staar u u blind teen die oormag van die meerderheid, sonder om die almag en beloftes van die HERE te sien?

(20) Die Psalms van Christus

Psalm 34:6. Die gebed: aanskou die HERE en straal van vreugde

Die uitwerking van gebed word ook op jou gesig gesien, gereflekteer. Gebed gee stralende blydskap.

Toe Hanna met ‘n gesig vol verdriet om ‘n seun gebid het daar in 1 Samuel 1, het Eli vir haar gesê: Gaan in vrede, en mag die God van Israel jou bede gee wat jy van Hom gebid het. (1 Sm 1:17). Dan hoor ons: Die vrou het toe daar weggegaan, en sy het geëet en haar aangesig was anders. (vers 18). Dit was die vrug van God se aangesig soek en sien in die gebed: haar aangesig was anders.

Van Dawid hoor ons iets dergeliks. In sy nood het hy tot die HERE gebid het: Ek het die HERE gesoek (= ernstig gesoek in die gebed), en Hy het my geantwoord en my uit al my vrees gered. Hulle het Hom aangesien (in die gebed) en gestraal van vreugde, en hulle aangesig hoef nie rooi van skaamte te word nie. (Ps 34:5,6) Die teenoorgestelde van ‘n stralende aangesig is ‘n aangesig rooi van skaamte, omdat jy teleurgesteld is, omdat jou gebed nie verhoor is nie. Maar vir Dawid-hulle sê die HERE met nadruk: Hulle aangesig sal (beslis) nie rooi van skaamte word nie – so kan ons dit beter vertaal.

Wonderlik hoe die gebed beskryf word: Hulle het die HERE aangesien.(vers 6) Soek my aangesig, staan daar op ‘n ander plek. (Ps 27:8) en ook hier in Psalm 34:5: Ek het die HERE gesoek, en Hy het my geantwoord.

Die HERE het Dawid se gebed heerlik verhoor: Hierdie ellendige het geroep, en die HERE het gehoor, en Hy het hom uit al sy benoudhede verlos. (Ps 34:7). Die verhoring was: Die Engel van die HERE trek ‘n laer rondom die wat Hom vrees, en red hulle uit. (34:8). Die Engel van die HERE is Christus.

Wie dink nie hierby aan die geskiedenis van 2 Konings 6:14-17 nie: Toe die dienaar van Elisa die leër van Aram rondom Dotan gesien het en so bang was. Daarop het Elisa hom geantwoord: Vrees nie; want die wat by ons is, is meer as die wat by hulle is. En Elísa het gebid en gesê: HERE, open tog sy oë, dat hy kan sien. En die HERE het die oë van sy dienaar geopen, dat hy kon sien, en meteens was die berg vol perde en waens van vuur rondom Elísa.

Wie om Christus en sy werk bid, ernstig daarna soek en vra, hy ontvang dit op sy gebed en – sy gesig straal van blydskap.

Met hoeveel stralende blydskap kan ons nie die Onse Vader bid nie – daardie gebed, wat een groot roep is om die volmaakte, vreugdegewende besit van Christus en sy werke. Gebed verander jou voorkoms.

Jesaja (hoofstuk 60) sien die finale heerlikheid (verlossing) van die kerk en dan skryf hy van die volk van die HERE: Dan sal jy dit sien en straal van vreugde, en jou hart sal ontroer en verruim word. (Jes 60:5)

Die geheim van reformasie: Christus-prediking

Hoe kan die kerk vandag reformeer?

Kohlbrugge en sy boodskap

Daar was eenmaal ‘n dominee wat gesê het: “Sonder kansel, sonder prediking, kan ek nie lewe nie”. Om te preek was sy lus, sy liefde, sy lewe.

Wat sy prediking so besonder gemaak het, was die inhoud daarvan: die mens ‘n nul en Christus alles. Dit was die hart van sy prediking. Christus alleen was vir hom alles. Christus alleen – dit het vir hom gegeld nie alleen ten opsigte van die leer van heiligmaking nie, maar ook ten opsigte van kerkhervorming.

Wie was hierdie man? Sy naam was Hermann Friedrich Kohlbrugge, gebore op 15 Augustus 1803 in Amsterdam.

Kohlbrugge, die Afskeiding en reformasie

1834 was die jaar van die Afskeiding in Nederland. Kohlbrugge was toe 31jaar.

Die Afskeiding in Nederland het begin met die verset van dominee Hendrik de Cock teen afdwalings in die Hervormde Kerk en sy verdediging van die Gereformeerde leer. Daaroor is hy in 1833 deur die provinsiale “kerkbestuur” geskors en afgesit sonder dat hy ooit aangehoor is.

Wat was Kohlbrugge se houding oor die Afskeiding?

Hy het nie met die Afskeiding saamgegaan nie. Aan dominee Hendrik de Cock, die “vader van die Afskeiding” en ook aan dominee Antonie Brummelkamp, ‘n ander voorman van die Afskeiding, het hy briewe geskryf waarin hy die Afskeiding afwys.

Blykbaar het De Cock vir Kohlbrugge om advies gevra oor die Afskeiding. Kohlbrugge se mening was dus wel vir hom belangrik. In sy brief aan De Cock het Kohlbrugge De Cock se skorsing ten sterkste afgekeur. Sy advies aan De Cock was egter: “Passief moet ons in alles wees“.

Met “passief-wees” het Kohlbrugge beslis nie bedoel dat ‘n mens niks moet doen nie. Daarmee het hy wel bedoel preek en met preek het hy bedoel dat kerkhervorming in die hande van Christus Triomfator alleen gelaat moet word. Die apostels, skryf hy, het nie geweld gebruik nie, maar het hulle predikamp getrou bly beoefen. Die geheim van die triomf van die apostels se prediking lê daarin dat hulle oorwin het deur die bloed van die Lam. Wie hier ‘n ander weg wil inslaan, is erger as Ussa wat met eie hand die ark van God orent wou hou (2 Sam 6).

Kohlbrugge se advies kom hierop neer: die Lam sal die kerk herstel en Hy alleen. Al wat De Cock dus moet bly doen, is om die Lam te predik. Afskeiding daarenteen beteken vir Kohlbrugge om soos Ussa op menslike reddingsaksies te steun.

Ook ten opsigte van reformasie het  Kohlbrugge net die een boodskap gehad: Christus alleen. Die mens kan dit nie doen nie. Ook in kerkhervorming is die mens ‘n nul. Christus alleen is alles. Daarom moet daar gepreek word en net Christus moet gepreek word.

Kohlbrugge en die Heidelbergse Kategismus

Dit is eie aan ons as mense dat ons meen: óns kan en moet die kerk met ons aktiwiteit red.

Dit is egter in stryd met die belydenis dat die Seun van God die kerk vergader, bewaar en onderhou deur sy Woord en Gees (HK, v/a 54).

Dit is hierdie Skrifbeginsel van ons belydenis waaraan Kohlbrugge vashou in sy uitspraak dat ons passief moet wees.

Kohlbrugge en Luther

Dieselfde hoë waarde wat Kohlbrugge toeken aan die prediking, kry ons ook by Luther.

Vir sommige van sy tydgenote, wat die beginsels van die Reformasie met geweld wou afdwing, sê Luther: “Sulke geweld en drif beteken ‘n gebrek aan vertroue op God.”

En dan wys Luther op die krag van die prediking: “Kyk hoeveel het God deur my bereik, alhoewel ek niks anders gedoen het as bid en preek nie. Die Woord het alles gedoen … Terwyl ek rustig my gang gegaan en geslaap en bier gedrink het met Philippus en Amsdorf, het God aan die pousdom ‘n yslike klap gegee. Ek het niks gedoen nie. Ek het die Woord laat werk.”


(19) Die Psalms van Christus

Psalm 2:12 Welgeluksalig is almal wat by Hom skuil

Psalm 1 en 2 is inleidings op die Psalmboek.

In hierdie twee Psalms kom verskillende temas aan die orde, wat ons deur die hele Psalmboek hoor. Verskeie temas word aangekondig.

In Psalm 2:12 lees ons: Welgeluksalig is almal wat by Hom (= by die Seun) skuil!

Skuil is ook ‘n tema in die Psalms. Ons kan dit ook vertaal met jou toevlug tot Hom neem. Dit het alles te make met vertrou. En onthou: óns moet by Hom skuil en óns moet ons toevlug tot Hom neem. Óns moet op Hom vertrou. Dit is nou juis wat luister na die Woord beteken en inhou, waaroor in vorige dagstukke gepraat is. Om te skuil by die Seun, bepaal op watter pad jy is. Dit bepaal jou welgeluksaligheid.

Kyk maar hoe wyd verspreid die woord skuil (en verwante gedagtes soos skuilplek, rots, toevlug, skild, bergvesting/fort … ) in die 5 dele van die Psalms voorkom.

Ons kan gerus sê dat dit die groot saak is waaroor dit in die Psalms gaan: Dit gaan oor die Seun en om by Hom te skuil en hullle toevlug tot Hom neem: om by Hom te skuil in nood, om by Hom te skuil teen die vyand, om by Hom te skuil teen die oordeel van die HERE. Gaan kyk maar net na ‘n Psalm soos Psalm 91. Lees en herlees dit. Psalm 91 is een van die baie kommentare op Psalm 2:12, ‘n uitwerking van die tema skuil. Kyk maar na Psalm 91 in onderstaande tabel.

Ek het ‘n tabel opgestel om te laat sien hoe wyd verspreid die tema skuil en verwante woorde in al vyf boeke van die Psalms voorkom. Ek noem weer die vyf boeke Boek 1: Psalm 3-41; Boek 2: Psalm 42-72; Boek 3: Psalm 73-89; Boek 4: Psalm 90-106; Boek 5: Psalm 107-150

Boek

Skuil

חסה

Skuilplek/

toevlug

מַחֲסֶה/

מַחְסֶה

Rots

צוּר

Skild

מָגֵן

Rots-

vesting

מִשְׂגָּב

Skuil-

plek

סתֶר

Skadu-

wee

צֵל

Toe-

vlug

מעוֹז

Berg-

vesting

מצוּדָה

Rots

סלַע

Woning/

beskut-

ting

מָעוֹן

Toring

מגְדָּל

Toe-

vlug

מָנוֹס

Boek 1

Ps 3-41

2:12

5:12

7:2

11:1

16:1

17:7

18:3,31

25:20

31:2,20

34:9,23

36:8

37:40

14:6

18:3,32,47

19:15

27:5

28:1

31:3

3:4

7:11

18:3,31,36

28:7

33:20

35:2

9:10

18:3

18:12

27:5

31:21

32:7

17:8

36:8

27:1

28:8

31:3,5

37:39

18:3

31:3f

18:3

31:4

40:3

26:8

Boek 2 42-72

57:2

61:5

64:11

71:1

46:2

61:4

62:8f

71:7

61:3

62:3,7f

71:3

47:10

59:12

46:8,12

48:4

59:10,17f

62:3,7

61:5

57:2

63:8

43:2

52:9

60:9

66:11

71:3

42:10

71:3

68:6

71:3

48:13

61:4

59:17

Boek 3 73-89

73:28

73:26

78:15,20,35

81:17

89:27

76:4

84:10,12

89:19

94:22

81:8

80:11

78:16

Boek 4 90-106

91:4

91:2,9

94:22

104:18

92:16

94:22

95:1

105:41

91:1

101:5

91:1

102:12

109:23

91:2

104:18

91:9

Boek 5 107-150

118:8f

141:8

144:2

142:6

114:8

144:1

115:9ff

119:114

144:2

144:2

119:114

139:15

121:5

144:4

108:9

144:2

137:9

141:6

142:5

(19) Die Psalms van Christus

Psalm 2:12: Welgeluksalig is almal wat by Hom skuil

Psalm 1 en 2 is inleidings op die Psalmboek.

In hierdie twee Psalms kom verskillende temas aan die orde, wat ons deur die hele Psalmboek hoor. Verskeie temas word aangekondig.

In Psalm 2:12 lees ons: Welgeluksalig is almal wat by Hom (= by die Seun) skuil!

Skuil is ook ‘n tema in die Psalms. Ons kan dit ook vertaal met jou toevlug tot Hom neem. Dit het alles te make met vertrou. En onthou: óns moet by Hom skuil en óns moet ons toevlug tot Hom neem. Óns moet op Hom vertrou. Dit is nou juis wat luister na die Woord beteken en inhou, waaroor in vorige dagstukke gepraat is. Om te skuil by die Seun, bepaal op watter pad jy is. Dit bepaal jou welgeluksaligheid.

Kyk maar hoe wyd verspreid die woord skuil (en verwante gedagtes soos skuilplek, rots, toevlug, skild, bergvesting/fort … ) in die 5 dele van die Psalms voorkom.

Ons kan gerus sê dat dit die groot saak is waaroor dit in die Psalms gaan: Dit gaan oor die Seun en om by Hom te skuil en hullle toevlug tot Hom neem: om by Hom te skuil in nood, om by Hom te skuil teen die vyand, om by Hom te skuil teen die oordeel van die HERE. Gaan kyk maar net na ‘n Psalm soos Psalm 91. Lees en herlees dit. Psalm 91 is een van die baie kommentare op Psalm 2:12, ‘n uitwerking van die tema skuil. Kyk maar na Psalm 91 in onderstaande tabel.

Ek het ‘n tabel opgestel om te laat sien hoe wyd verspreid die tema skuil en verwante woorde in al vyf boeke van die Psalms voorkom. Ek noem weer die vyf boeke Boek 1: Psalm 3-41; Boek 2: Psalm 42-72; Boek 3: Psalm 73-89; Boek 4: Psalm 90-106; Boek 5: Psalm 107-150

Boek

Skuil

סה

Skuilplek/

toevlug

מַחֲסֶה/

מַחְסֶה

Rots

צוּר

Skild

מָגֵן

Rots-

vesting

מִשְׂגָּב

Skuil-

plek

סתֶר

Skadu-

wee

צֵל

Toe-

vlug

מעוֹז

Berg-

vesting

מצוּדָה

Rots

סלַע

Woning/

beskut-

ting

מָעוֹן

Toring

מגְדָּל

Toe-

vlug

מָנוֹס

Boek 1

Ps 3-41

2:12

5:12

7:2

11:1

16:1

17:7

18:3,31

25:20

31:2,20

34:9,23

36:8

37:40

14:6

18:3,32,47

19:15

27:5

28:1

31:3

3:4

7:11

18:3,31,36

28:7

33:20

35:2

9:10

18:3

18:12

27:5

31:21

32:7

17:8

36:8

27:1

28:8

31:3,5

37:39

18:3

31:3f

18:3

31:4

40:3

26:8

Boek 2 42-72

57:2

61:5

64:11

71:1

46:2

61:4

62:8f

71:7

61:3

62:3,7f

71:3

47:10

59:12

46:8,12

48:4

59:10,17f

62:3,7

61:5

57:2

63:8

43:2

52:9

60:9

66:11

71:3

42:10

71:3

68:6

71:3

48:13

61:4

59:17

Boek 3 73-89

78:16

Boek 4 90-106

91:2

104:18

91:9

Boek 5 107-150

108:9

144:2

137:9

141:6

142:5